گروه جامعه: پنجاه سال پیش کارکنان فارسی زبان رادیو بی بی سی در اعتراض به اعمال نظر و فشار دولت بریتانیا برای ایجاد جو علیه محمد مصدق در ایران رادیوي فارسی زبان بی بی سی را ترک کردند. پنجاه سال پس از این واقعه، چهارشنبهبیست‌وپنجم دی‌ماه جاری، تلویزیون فارسی بی بی سی، پس از فراز و فرود و جنجال‌های بسیار کار خود را آغاز خواهد کرد. با این‌حال هنوز و همچنان موضوع وابستگی، استقلال و یا درجه وابستگی رسانه فارسی بی بی سی به دولت انگلستان، محل مناقشات فراوان است. از سویی مقامات ایران بر وابستگی کامل این رسانه جدید فارسی زبان بی بی سی به دولت انگلیس و همسویی برنامه‌های آن با جهت‌گیری‌های سیاسی جهان غرب تأکید می‌ورزند، تا آنجا که چندی پیش یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی بی بی سی را متهم به فعالیت جاسوسی در ایران کرد. از سوی دیگر مسئولان این رسانه بین‌المللی نیز با تأکید بر «رعایت بی‌طرفی و انصاف» سعی دارند فضای مناسبی برای فعالیت تلویزیون نو رسیده بی بی سی فراهم آورند. تلویزیون فارسی بی بی سی دومین تلویزیون غیرانگلیسی زبان بی بی سی است که کار خود را برای جامعه هدف غیرانگلیسی زبان آغاز می‌کند. پیش از این و در اواخر سال گذشته تلویزیون عربی بی بی سی به عنوان اولین رسانه دیداری غیرانگلیسی این بنیاد خبری به فضای رسانه‌ای عرب زبان دنیا قدم گذاشته بود. با این همه راه‌اندازی شبکه فارسی بی بی سی بیش از آنچه معمول است با حواشی و جنجال همراه شد؛ حواشی و جنجالی که به‌نظر می‌رسد محور آن بیشتر از هر چیز، به وجود فضای تردید وشک درباره نقش این رسانه در مناسبات غرب با ایران باز می‌گردد.

اولین زمزمه‌های ایجاد یک شبکه تلویزیونی برای فارسی زبانان از سوی بی بی سی به سال 2004 میلادی باز می‌گردد. آن‌طور که آن زمان سخن گفته می‌شد قرار بود این شبکه در سال 2012 آغاز به کار کند اما دو سال پس از شنیده شدن چنین زمزمه‌هایی مسئولان بی بی سی این‌بار از آغاز به کار شبکه در 2008 خبر دادند که در نهایت این شبکه فارسی زبان با 8 ساعت برنامه در روز کار خود را در چهارشنبه این هفته یعنی در روزهای ابتدایی سال 2009 میلادی آغاز می‌کند. برنامه‌های این شبکه که از طریق ماهواره یا تلویزیون کابلی در خاورمیانه، ایران، افغانستان و تاجیکستان قابل دیدن است، توسط خبرنگاران و کادر فنی استخدام شده از این کشورها تهیه می‌شود. تعداد نیروی انسانی این شبکه تلویزیونی براساس خبرهای اعلام شده 140 نفر و بودجه آن 15 میلیون پوند است. این بودجه که از سوی وزارت امور خارجه بریتانیا تأمین می‌شود، یکی از موضوعاتی است که به پرحاشیه شدن فعالیت این شبکه فارسی زبان دامن زده است. رد تقاضای این شبکه برای افتتاح دفتر کار در تهران تنها واکنش مخالف مقامات ایرانی به تولد چنین رسانه‌ای نبوده است. در مهرماه امسال و تنها پس از یک ماه از خوردن مهر ممنوعیت بر فعالیت شبکه فارسی زبان
بی بی سی در داخل کشور، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «شبکه فارسی زبان BBC انگلستان با هدف تهیه مقدمات فعالیت خود، اقدام به برقراری ارتباطات مشکوک و غیرموجه کرده و با نادیده گرفتن قوانین، سعی در جذب افرادی معلوم‌الحال دارد». در ادامه این اطلاعیه که در خبرگزاری ایرنا انتشار یافت، آورده شده بود: «انجام فعالیت‌های غیرقانونی و ایجاد ارتباط با برخی افراد دارای سابقه فعالیت ضدامنیتی، مصداق بارز اقدام علیه منافع ملی یک کشور بوده و ادامه این رویه، بیانگر انگیزه‌های سوء طراحان شبکه مذکور است». در این اطلاعیه همچنین با «استعماری خواندن» اهداف شبکه فارسی بی بی سی به خبرنگاران هشدار داده شد: «نسبت به تحرکات مشکوک و غیرقانونی شبکه تلویزیونی فوق و یا سایر شبکه‌های غیرمجاز، مراقبت‌های کافی را اعمال کرده و از اقدامات غیرمتعارف و خلاف رویه قانونی اجتناب ورزند». البته این آخرین واکنش رسمی ایران به افتتاح شبکه فارسی زبان بنیاد بی بی سی نبود؛چنانچه چندی بعد همان‌طور که ذکر شد محمدکريم عابدی از اعضای ‏کميسيون ‏امنيت ‏ملی‏ و سياست ‏خارجی‏ مجلس شورای اسلامی، خبرگزاری بی بی سی را متهم به فعاليت جاسوسی در ايران کرد و از «دستگیری» تعدادی از خبرنگاران آن خبر داد؛ خبری که با گذشت دو روز از اعلام آن، تکذیب شد. غلامحسین محسنی اژه‌ای، وزیر اطلاعات‌ که در جمع خبرنگاران سخن می‌گفت دستگیری خبرنگاران بی بی سی در ایران را تکذیب کرد. با این همه او نیز تأکید کرد که «وزارت اطلاعات بنا به وظیفه ذاتی خود در مورد جریان‌ها و سرویس‌هایی که اقدام به جاسوسی می‌کنند، هر سرنخی را که به دست آورد به آن حساس بوده و عکس‌العمل نشان خواهد داد و در صورت ضرورت این افراد را احضار یا دستگیر می‌کند».

شبکه تلویزیونی فارسی زبان بی بی سی که دو روز پیش تیزر شش دقیقه‌ای خود را بر روی اینترنت منتشر کرد، در حالی با واکنش‌های تند از سوی مسئولان یکی از اصلی‌ترین کشورهای هدف خود( ایران) مواجه شده است که به گفته عوامل ارشد خود «به دنبال مقاصد سیاسی» نیست. بهروز آفاق، رئیس منطقه آسیا در سرویس جهانی بی بی سی در گفت‌وگو با وب سایت این رسانه مدعی شده است: «ما نه قصد و غرض سیاسی له یا علیه کسی داریم، نه بدخواه کسی هستیم، نه مقابل کسی هستیم و نه طرفدار کسی». وي درباره هدف راه‌اندازی تلویزیون فارسی بی بی سی بیان کرد: «زبان فارسی در بی بی سی خیلی اهمیت دارد. اول به اين دلیل که ما یک‌صد میلیون فارسی زبان در دنیا داریم. به علاوه برنامه‌های رادیو فارسی بی بی سی سالیان سال است که در ایران، افغانستان و تاجیکستان شنوندگان زیادی دارد. وب‌سایت فارسی بی بی سی نیز خوانندگان فراوانی دارد، ولی در حال حاضر مخاطبان ما به خصوص در ایران توجه خود را از رادیو به تلویزیون متمرکز کرده‌اند و مانند بسیاری از کشورهای دیگر دنیا، تلویزیون رسانه اصلی مردم به‌خصوص برای خبر شده است». اما در حالی که این مسئول بنیاد
بی بی سی بر «غیر سیاسی بودن» تأکید می‌کند، بیژن نوباوه، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با فرهنگ آشتی از «سابقه استعماری رسانه‌های بیگانه» سخن به میان آورد وگفت: «به‌نظر من سابقه تلویزیون‌ها و رادیوهای بیگانه در کشور ما نشانگر آن است که اهداف آنها به شدت استعماری بوده است؛ به‌خصوص درباره انگلیس که هدفی جز نفوذ در کشورهای جهان سوم ندارد». او سپس خاطرنشان کرد: «اهداف تلویزیون بی بی سی با هدف‌های بزرگ‌تری که اتحادیه اروپا دنبال می‌کند و اهم آن تأثیرگذاری فرهنگی در کشور است هماهنگی دارد». نماینده مردم تهران در ادامه با بیان اینکه «اکنون مهم‌ترین جنگ، جنگ نرم رسانه‌ای است»، گفت: «ساختار تبلیغاتی رسانه‌های غربی ایجاد تغییرات بنیادین در نسل جدید است چرا که دریافته‌اند بهترین روش برای هرگونه تغییری در نظام اسلامی، ایجاد تغییرات بنیادین در نسل جدید است». او همچنین در پاسخ به سوال فرهنگ آشتی درباره موضع ایران در قبال خبرنگارانی که با بی بی سی فعالیت می‌کنند، تنها به گفتن نظر شخصی خود اکتفا کرد: «در خوش‌بینانه‌ترین حالت می‌توان گفت خبرنگارانی که با این رسانه‌ها کار می‌کنند به کشور و نظام خدمت نمی‌کنند. آنها کافی است به هدف‌ها‌ توجه کنند و ببینند دارند آب در آسیاب چه کسی می‌ریزند». او تأکید کرد: «بهتر است خبرنگاران همکاری‌کننده با این رسانه‌ها در اقدامات خود تجدیدنظر کنند». نوباوه، نماینده مجلس شورای اسلامی، در نهایت مدیران
بی بی سی را به پاسخ‌گویی فراخواند و گفت: «بی بی سی باید اول از همه بگوید که هدفش از بازتاب اخبار داخلی ایران چیست؟» او سپس افزود: « از دیدگاه ما
بی بی سی یا هر کشور غربی دیگر، از طریق
ایجاد رسانه‌های فارسی اهداف توسعه‌طلبانه خود را دنبال می‌کند».

تلویزیون فارسی زبان بی بی سی در حالی از این هفته با 12 عنوان برنامه آغاز به کار خواهد کرد که تلاش‌هایش برای گرفتن مجوز کار در ایران ناموفق ماند. بیژن نوباوه، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با ما بر غیرممکن بودن گشایش دفتر بی بی سی فارسی در ایران تأکید کرد وگفت: «مگر بعد از سه دهه فعالیت صدا و سیمای ایران در لندن، هنوز این رسانه ملی ایران توانسته از آنها مجوزکار بگیرد که ما به آنها مجوزکار بدهیم؟» او توضیح داد: «از دادن مجوز رسمی طفره می‌روند و صرفاً به این اکتفا می‌کنند که بگویند ما به شما کاری نداریم و می‌توانید کارتان را انجام دهید. ویزاهای صادر شده برای افراد هم شرایط خاصی دارد». نوباوه در پاسخ به این سؤال که چرا بی بی سی انگلیسی اجازه فعالیت در ایران را دارد اما این اجازه به فارسی‌زبانان این رسانه داده نمی‌شود، گفت: «اگر بخش فارسی زبان این رسانه در ایران کار کند، از نیروهای محلی هم استفاده خواهد کرد و با استفاده از نیروهای محلی دامنه نفوذش زیاد خواهد شد». او تأثیر فرهنگی این رسانه‌ها را عامل تهدیدکننده‌ای برای ایران دانست.

--------------------------------------------------------------------